Asya Kıtası İle İlgili Bilgiler.
ASYA KITASI’NIN FÄ°ZÄ°KÄ° ÖZELLÄ°KLERÄ° :
Asya kıtasındaki yer şekillerinin oluşumunda kıtada etkili olan Huron, Kaledonya, Hersinya ve Alp Himalaya kıvrım sistemi etkili olmuştur.
1. zamandan önce oluşan Huron kıvrım sistemi kıtanın güneyinde Arabistan ile Hindistan(Dekkan) yarımadalarında etkili olmuştur.
1. zamanda ilk oluşan Kaledonya kıvrımları kıtanın kuzeyinde Yenisey ve Lena nehirleri arasında etkili olmuştur.
1. zamanın sonunda Hersinya kıvrımları kıtanın Güneyi, Batısı ve Güneydoğusunda etkili olmuştur.
Kıtadaki en etkili kıvrım sistemi ise 3. zamandaki Alp Himalaya kıvrım sistemidir. Kıtanın batısından doğusuna kadar çok geniş sahada etkilidir. Kıtanın en yüksek yerleri bu kıvrım sisteminin olduğu yerlerdir.
Kıtanın ve aynı zamanda dünyanın en yüksek zirvesi EVEREST (8848 mt. ) Himalayalar üzerinde yer alır. Çin-Nepal sınırındadır. Kıtada buzul etkisi Avrupa’ ya göre çok azdır.
Asya kıtasında çok geniÅŸ alanlar kaplayan platolar vardır. Kapladığı alan en fazla olan, aynı zamanda yükseltisi en fazla olan platosu TÄ°BET PLATOSU’dur.
Kıtada; Pamir, Orta Sibirya, Doğu Sibirya, Kazakistan, Dekkan, İran, Arabistan platosu gibi genişliği fazla olan platolar vardır. Ortalama yükseltisi en az olan platoyu ORTA SİBİRYA PLATOSU oluşturur.
Kıtanın en büyük ovasını BATI SİBİRYA OVASI oluşturur. Batı Türkistan ovasıda Asya
Kıtası’nın iç kesimlerindeki önemli bir ovadır. Ancak bir kısmını Kızılkum ve Karakum Çölleri oluÅŸturur. Kuzey Sibirya Ovası’da önemli bir düzlüktür.
Orta Asya’da daÄŸlar ve platolar arasındaki kapalı havzalarda önemli düzlüklerdir . Bunlar. TARIM ve TURFAN HAVZASI’dır. Turfan Havzası dünyanın en alçak havzasıdır. (-154 mt. )
Asya Kıtası’ndaki Kızılkum, Karakum, Taklamakan, Gobi, Tar, Rubul Hali, Nüfud, DeÅŸt-i Lut, DeÅŸt-i Kebir gibi büyük çöller vardır.
Asya’da akarsular tarafından oluÅŸturulmuÅŸ büyük alüvyal ovalarda vardır. Bunlar: Mezapotamya (Irak), Ä°ndus Ovası (Pakistan), Ganj Ovası (Hindistan) ve Kuzey Çin Ovası’dır. (sarı ve mavi ırmaklar tarafından oluÅŸturulmuÅŸtur.)
Yeryüzünde sadece Amerika ve Asya kıtasında bütün iklimler görülür. ( Amerika’yı bütün olarak düşünürsek geçerlidir. ) dolayısıyla da bütün iklim tipleri görülür.
En fazla görülen iklim tipini ise Karasal İklim tipi oluşurur.
Sıcaklıklar Kuzeyden Güneye doÄŸru artış gösterir. Yıllık ortalama sıcaklık farkının en fazla olduÄŸu yer ORTA ASYA’dır.
Kıtadaki yıllık yağış tutarında da büyük farklılıklar görülür. Kıtanın en az yağış alan yerleri;
Kuzey Kıyıları, Çöl alanları, çok yüksek dağlık alanlardır.
Kıtada en fazla yağış Güney ve GüneydoÄŸu Asya’dadır. (Bu sahadaki yağışların fazla olmasındaki en etkili faktör Muson Rüzgarları’ dır. Dolayısyla buraya Muson Bölgesi adı verilir. ( Musonlar Asyası)
Kıtada yağışı en fazla ASSAM bölgesinde görülür. (Hindistan’ın KuzeydoÄŸusu) kıtanın ve aynı zamanda dünyanın en fazla yağış ölçülen istasyonu Assam’daki ÇERAPUNÇİ’dir. (11. 630 mm. )
Asya kıtasının akarsularının boyları uzun, su toplama havzaları geniş, eğimleri fazla, rejimleri düzensizdir.
UzunluÄŸu en fazla olan akarsuyu OBÄ°’dir. (5700 km. )
Kıta akarsuları döküldükleri yerlere göre gruplandırılır:
Kuzey Buz Denizi’ne dökülenler : Obi, Yenisey, Lena
Büyük Okyanusa dökülenler : Amur, Sarı (Hoang-ho), Mavi (Yangçe)
Hint Okyanusuna dökülenler : Mekkong, Brahmaputra, Ganj, İndus, Şattül Arap (Fırat-Dicle)
Kapalı havzaların en önemli akrsuları ise Seyhun (Siriderya), Ceyhun (Amuderya) ve Tarım’dır. Seyhun ve Ceyhun Aral Gölü’ne dökülür. Tarım ise Tarım havzasında kaybolur.
Obi Nehri ; Ural, Altay ve Sayan Dağlarından beslenir.
Asya Kıtasında göl sayısı azdır.
En büyük gölünü Aral Gölü oluşturur. (64. 500 km kare. ), (Hazar deniz olarak kabul edildiği takdirde)
Diğer önamli göllerini ; Baykal, Balkaş, Issık, Lop, Zatsan, Lut gölleri oluşturur.
Her türlü iklim tipi görüldüğü için bitki örtüsünde de büyük çeÅŸitlilik vardır. Her tür bitki örtüsü görülmekle birlikte 3 belirgin bitki örtüsü kuÅŸağı seçilir ; Kuzey’de Tundra, Sibirya’da ve Güney’de Orman (Sibirya’da iÄŸne yapraklı Tayga Ormanları), iç kesimlerde ve diÄŸer bölgelerde Step bitki örtüsüdür.
Asya’da en fazla Step bitki örtüsü yayılış gösterir.
Kıta’nın yüzölçüm bakımından en büyük ülkeleri ; Rusya (17 milyon km kare), Çin (9, 5 milyon km kare), Hindistan’dır., (3,3 milyon km kare)
ASYA KITASI’NIN SOSYO EKONOMÄ°K ÖZELLÄ°KLERÄ° :
Nüfusu en fazla olan kıtadır. Yoğunluk bakımından birinci sırada yer alır. Nüfusun dağılışında büyük farklılıklar görülür.
Nüfusun en az olduğu yerler : Kuzey Kıyıları, yüksek dağlık alanlar ve çöl sahalarıdır.
Nüfusun en fazla olduÄŸu yerler ise: Güney ve GüneydoÄŸu Asya’dır. Nüfusun %80′den fazlası burada yaÅŸar. Nüfusu en fazla olan ülkeler: Çin (1. 2 milyar) ve Hindistan (936 milyon)’dır.
Asya Kıtası sanayileÅŸmemiÅŸ bir kıtadır. En fazla sanayileÅŸen ülkesi Japonyadır. Japonya kadar olmasada sanayileÅŸen diÄŸer ülkeler;Güney Kore, Tayvan, Malezya, Singapur, Endonezya, Çin, Rusya, Ä°srail, Türkiye’dir.
Bu ülkelerin dış satımında sanayi ürünleri ilk sırayı alır. Diğer kıta ülkelerinde ise hammaddeler ve tarım ürünleri ilk sırada yeralır.
GüneydoÄŸu Asya ülkelerinde elektronik, otomotiv, demir-çelik ve makine sanayi sektörleri daha fazla geliÅŸmiÅŸtir. Güneybatı ve Batı Asya’daki ülkelerde ise ; dokuma, tekstil, gıda, petro kimya sanayi sektörleri daha fazla geliÅŸme göstermiÅŸtir.
Asya kıtasının ve aynı zamanda dünya’nın en fazla maden hammaddesi olan ülkesi JAPONYA’dır.
KiÅŸi başına yıllık milli gelirin en fazla olduÄŸu ülke JAPONYA’dır. (31. 450 $). Ekonomide tarım ön plandadır. BuÄŸday ve pirinç temel ürünlerdir. Orta ve Batı Asya’da buÄŸday, Muson Asya’sında çeltik ziraati önemlidir. Dünya pirinç üretiminin %90′ını Asya saÄŸlar. Patates, Bezelye, Çay, Hindistan cevizi, Hurma, Kenevir, ürünlerininde %80′den fazlasını Asya üretir. Dünya Tütün üretiminin %50′den fazlasını Asya üretir. Çay üretiminde Seylan ve Çin ilk sıradadır.
Baharat üretiminde Hindistan, Endonezya, Malezya, Seylan ve Çin önde gelen ülkelerdir.
Kıtada hayvancılıkta önemli bir uÄŸraşıdır. Orta Asya’da koyun ve sığır, Ön Asya’da (Güney Batı Asya) Koyun ve Keçi, Güney ve GüneydoÄŸu Asya’da Manda besiciliÄŸi daha fazla görülür. Çin’de ise manda 380 milyondan fazladır. Domuz besiciliÄŸide önemlidir. Dünya’da önemli üreticilerden biridir. Dünya’da beslenen Mandaların %90′ ını Asya Kıtası saÄŸlar. (Muson Asya’sı)
İpek böcekçiliği ve ipek üretiminde Asya Kıtası ilk sırada yer alır. Birinci sırada Çin daha sonra Özbekistan ve Hindistan önemli üreticilerdir.
Balıkçılık faaliyetleri de Hayvancılığın önemli bir kolu olarak kıtada önem taşır. Dünya deniz ürünleri üretiminin %80′ ini Asya karşılar. Dünya tatlı su balık üretimininde % 50′ sini karşılar.
Japonya ve Çin balıkçılıkta ilk iki sırada yer alan ülkelerdir.
Asya Kıtası madenler bakımından zengin bir kıtadır. Yakıt madenlerinden; TaÅŸkömürü rezervinin en fazla olduÄŸu ilk iki ülke Rusya ve Çin’ dir.
Dünya petrol rezervlerinin % 75′ i Asya kıtasındadır. % 33′ ünden fazlası Rusya ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’ nde bulunur. Daha sonra ise Güneybatı Asya gelir.
Hidroelektrik enerji üretiminde önde gelen ilkeler ; Çin, Rusya, Hindistan ve Endonezya’dır.
Kıtada hizmet sektörüde gelişme içindedir. Özellikle Turizm ve Ulaştırma sektörü gelişmektedir.
Turizm geliri en fazla olan ülkeler ; Filipinler, Ä°srail, Tayvan,, Tayland, Singapur’dur.
Asya Kıtası ulaşım yolları açısından Kuzey Amerika ve Avrupa Kıtası’na göre geliÅŸememiÅŸtir. (Yüksek daÄŸlar ve daÄŸlık alanların fazla olması) Otoyollar bakımından en geliÅŸmiÅŸ ülke Japonya’dır.
Kıtada Demiryolu ulaşımı daha fazla görülür. Japonya, Hindistan, Çin ve Rusya önde gelen ülkelerdir. Demiryolu hattı uzunluğu açısından Rusya ve Çin ; konfor, hız ve güvenlik açısından Japonya ilk sırada yer alır.
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın