Coğrafyanın Prensipleri Nelerdir?
Coğrafya’nın kullandığı üç temel prensibi vardır. Bunlar; dağılış, ilgi ve bağlılık ile nedenselliktir.Coğrafyacı araştırmalarını bu üç temel prensibe göre yaparak ortaya koyar.
 1. Dağılış Prensibi: Bu prensip coğrafyanın en önemli prensibidir. Coğrafya araştırmalarına neden olan konuların belirli bir alandaki yayılışı ve bulunuş biçimleri, dağılış olarak ifade edilir. Buradaki alan bir yöre olabileceği gibi, havza, bölüm, bölge, ülke, kıta ve hatta dünya olabilir. Dağılışı gösterilecek olan konu ise; bitki örtüsü, yer şekilleri, sıcaklık, yağış, nüfus, tarım alanları, sanayi kuruluşları gibi daha pek çok veri olabilir. Bu verilerden bir kısmı yeryüzünün doğal özellikleridir. Diğer bir kısmı ise insan etkinlikleri sonucu ortaya çıkmış eserlerdir.
 Coğrafyada bir konunun veya olayın dağılışı belirtilirken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta yayılış biçimlerinin ayrı ayrı ifade edilmesidir. Örneğin tarım alanlarının Türkiye’deki dağılışı yapılırken önce yatay dağılış belirtilir. Bu dağılış harita üzerinde gösterilir. Haritaya bakıldığı zaman Türkiye’deki tarım alanlarının nerelerde bulunduğu, ne kadar yüzölçümü kapladığı hakkındaki bilgiler anlaşılabilir. Dağılışın belirtilmesi gereken başka bir özelliği ise dikey dağılıştır. Bu Özellik, eşyükselti eğrilerinin bulunmadığı, haritalarda gösterilemez. Eğer bir coğrafî bilginin yatay dağılışı yanında dikey dağılışının da gösterilmesi isteniyorsa, uygun aralıklarla eşyükselti eğrilerinin çizilmesi gerekir. Coğrafya araştırmalarında yatay dağılış kadar dikey dağılış da önemlidir. Örneğin Akdeniz, Ege denizi ve Karadeniz kıyı yörelerinde ormanlar hemen denizin kenarından başlar, Buna karşılık diğer bölgelerde orman alt sınırı çok daha yükseklerden (1000-1200 m.) başlamaktadır. Dağılışın üçüncü özelliği ise zamanda dağılıştır. Zamanda dağılışın gösterilebilmesi için veriler zaman bölümlerine (yıl, ay, gün gibi) ayrılarak ifade edilir. Zamanda dağılış genellikle grafiklerle ifade edilir.
2. İlgi ve Bağlılık Prensibi: Coğrafyanın konusu olan her olay veya olgu, başka bir olay veya olgu ile ilgilidir. Türkiye’de tarım alanlarının dağılışı ile alüvyal ovalar ve alçak platolar arasında yakın bir ilgi vardır. Çünkü Türkiye’deki tarımın önemli bir kısmı bu araziler üzerinde yapılmaktadır
Kültür bitkilerinin ekim alanlarıyla oradaki iklim özellikleri arasında yakın bir ilgi vardır Çünkü her bitkinin yetişip olgunlaşabilmesi, meyve verebilmesi için yıl içinde belirli devrelerde belirli ölçüde suya ve sıcaklığa ihtiyacı vardır. Bünyesinde bol miktarda su bulunduran muz meyvesi en hafif don olayından bile etkilenir. İşte bundan dolayı muz, kışları ılık geçen Akdeniz ikliminde yetişir. Yani muz ekim alanlarıyla kışları ılıman geçen İklim arasında yakın bir ilgi vardır
3. Nedensellik Prensibi: Her bilimde olduÄŸu gibi coÄŸrafyada da “neden” sorusu sık sık sorulur Bu sorunun cevabı mutlaka verilmelidir. Çünkü her ÅŸeyin bir nedeni vardır. Ãœlkemizdeki tarım alanları örneÄŸi ele alınarak nedensellik prensibi şöyle açıklanabilir: Ege Bölgesi’ndeki vadi tabanı düzlüklerinde ve çöküntü ovalarında pamuk tarımı önemli yer tutar. Buna karşılık DoÄŸu Anadolu Bölgesi’nin vadi tabanlarında ve çöküntü ovalarında (IÄŸdır Ovası hariç) bu bitki yetiÅŸemez. Bunun nedeni, DoÄŸu Anadolu Bölgesi’ndeki yaz sıcaklıklarının bu bitkinin yetiÅŸmesi için yeterli olmamasıdır, Akdeniz ve Ege bölgelerinde yetiÅŸen turunçgillerin DoÄŸu Anadolu Bölgesi’nde yetiÅŸememesinin nedeni de şöyle açıklanır; Turunçgil meyveleri bünyelerinde bol su bulundururlar. Onun için kış soÄŸuklarında donarlar. Ayrıca turunçgil aÄŸaçları da ÅŸiddetli karasal iklimin kış soÄŸuklarına karşı dayanıklı deÄŸildir.
CoÄŸrafyanın yukarıda belirtilen dağılış, nedensellik, ilgi ve baÄŸlılık prensipleri, sadece coÄŸrafyanın kullandığı (patenti coÄŸrafyaya ait olan) prensipler deÄŸildir. Günümüzde bütün bilimler birbiriyle içice girmiÅŸ durumdadır. Büyük projeler çeÅŸitli alanlara mensup kiÅŸilerden oluÅŸan araÅŸtırmacılar grubu tarafından yürütülmektedir. Onun için günümüzde nedensellik prensibinin sadece coÄŸrafyaya ait olduÄŸunu söylemek bilimsel düşünceye aykırıdır, Böyle bir iddia ancak günümüz dünyasında bilimsel düşünceyi iyi kavrayamamanın bir ürünü olabilir. Hiç bir bilim düşünülemez ki “neden” sorusunun cevabını bulmaya çalışmasın. Onun için nedensellik prensibi sadece coÄŸrafyaya özgü bir prensip deÄŸildir. Bütün bilimlere aittir. Dağılış prensibi de yine birçok bilim tarafından kullanılır. Toprak haritasını yapmayan yani toprakların dağılışını göstermeyen bir toprak bilimi düşünülemez. Aynı durum jeoloji ve diÄŸer pek çok bilim için de geçerlidir. Bu nedenle prensipler dikkate alındığında, coÄŸrafyanın diÄŸer bilimlerden farkı, yukarıda belirtilen prensiplerin sadece kendisine ait olması deÄŸil, bu üç prensibi birlikte kullanmasıdır.
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın