GenleÅŸme Nedir?
Genleşme,sicaklik, basinç, kuvvet gibi etkenlerle cismin boyutlarinda görülen büyümedir.Genleşmedeki asil neden isi alan maddenin atomlarinin hizlarinin artmasi ve atomlarin arasindaki uzakligin artmasidir.Aslinda bütün maddeler hacimce genleşir. Ancak tel ve çubuk şeklindeki maddelerin boylarinin yaninda, diger boyutlari ihmal edilebildigi için yalnizca boyca genleştikleri kabul edilecektir.
Ayni şekilde ince levhalarin yüzeylerinin yaninda , diger boyutlari ihmal edilebildigi için yalnizca yüzeyce genleştikleri kabul edilecektir. Isi enerjisi alan bütün maddeler genleşir. Ancak bu durum su için bir aykirilik gösterir. Su 0‘ ile +4’ arasinda hacim kaybeder. Ve +4’ de en büyük hacme en düşük yogunluk degerine ulaşir.Bu olaya ’suyun anormalligi’ adi verilir. Suyun bu davranişinin doganin dengesi bakimindan büyük bir önemi vardir.
KATILARIN GENLEÅžMESI
Isınan katılar boyca hacimce ve yüzeyce genleşirler.
A- Uzama Katsayısı ve Uzama Miktarı: Birim uzunlukta bulunan bir maddenin sıcaklığı 1 ‘C artırıldığında boyunda görülen uzama miktarına o maddenin uzama katsayısı denir. Bir maddenin ısı enerjisi alınca boyunda görülen uzama ise o maddenin uzama miktarını verir. Uzama miktarını şu formülle buluruz;
Uzama Miktarı =Boy x Uzama Katsayısı x Sıcaklık Değişimi
Ör:500 m boyundaki demir telin sıcaklığını 40 ‘C artırırsak son boyu kaç m olur?(Demirin uzama kat sayısı 12×0,000001 1/ ‘C )
A-500,024 B-500,24 C-502,24 D-0,24 E-0,024
Çözüm:
Uzama Mik: Boy x Uzama kat sayısı x sıcaklık değişimi
Uzama Mik:500 x 12 x 0,000001 x 40 =0,24
Son boy =Ä°lk boy +Uzama mik
=500+0,24
=500,24 Cevap:B
B-Yüzeyce Genleşme Kat Sayisi ve Yüzeyce Genleşme: Isınan bir metal levhanın yüzeyi genleşir.Birim yüzeydeki bir maddenin sıcaklığı 1′C artırıldığında yüzeydeki genleşme miktarına yüzeyce genleşme kat sayisi denir.Bir maddenin ısı enerjisi alınca yüzeyinde görülen iki boyutlu genleşme ise o maddenin yüzeyce genleşme miktarını verir
SIVILARIN GENLEÅžMESI
Isınan sıvılar sadece hacimce genleşirler.
C-Hacimce Genleşme Kat Sayisi ve Hacimce Genleşme: Birim hacimde bulunan bir maddenin sıcaklığını 1′C artırdığımızda hacminde görülen artma miktarına hacimce genleşme kat sayisi denir.Bir maddenin ısı enerjisi alınca hacminde görülen üç boyutlu genleşme ise o maddenin yüzeyce genleşme miktarini verir. Sıvıların hacimce genleşme kat sayısı katıların hacimce genleşme kat sayısından büyüktür.
SUYUN GENLEÅžMESI
Sıvılar ısınınca hacimleri artar. Yalnız suyun özel bir durumu vardır.+4 ‘C sıcaklıkta suyun hacmi en küçüktür.+4′C de suyu ısıtır veya soğutursak, hacmi artar. Aynı olay bizmut ve galyumda da görülür.
Hacim Hacim
0′ +4′C t’
ARTAR ARTAR
GAZLARIN GENLEÅžMESI
Gazlar da ısı karşısında genleşir.gazların genleşmesi sadece hacimce olur.Genleşme kat sayısı bütün gazlarda aynıdır. Bütün gazların sıcaklıkları 1′C artırıldığında hacimlerinin 1/273′ükadar genleşirler. Bu nedenle genleşme gazlar için ayırt edici bir özellik değildir. Gazların sıcaklıkla genleşmeleri, katı ve sıvıların genleşmelerinden farklılıklar gösterir.Bir gazın sıcaklığı değişirse, genelde basıncı da değişir. Eğer gazın ısınması sırasında basıncın değişmesi önlenirse, gazın hacimsel genleşmesi
V=V x C x t eÅŸitligiyle bulunabilir.
Maddelerin Genleşme Özelliginden Yararlanilarak Yapilan Aletler
Maddelerin bu özelliğinden yararlanılarak yapılan sıcaklık ve basınç ölçen aletler vardır.Metal, sıvı ve gazlı termometrelerle telli ve civalı monometreler bu tür aygıtlardandır.Ayrıca genleşen metal çiftleri kullanılarak termostatlar yapılır.
Metal çiftleri (bimetalik şeritler) ve termostat
Metal çiftleri iki ayrı metal şerit birbirine perçinlenerek yapılır.Bu çiftlerin genleşme kat sayısı birbirinden farklıdır. Metal şeritler ısınınca , fazla genleşen metal dışta kalacak şekilde bükülürler.Çünkü genleşmesi büyük olan metal daha fazla uzar. Soğutulursa genleşmesi büyük olan metal içte kalacak şekilde büzülür.Çünkü genleşmesi fazla olanın büzülmesi de fazla olur.Metal çiftleri fırınlarda, ütülerde, buzdolaplarında ve otolarda kullanılırlar.
Genleşme Ile Ilgili Bazi Özellikler:,
1- Cisimlerin içlerinin dolu veya boş olmasi genleşmeyi degiştirmez.
2- Gazların genleşmesi, sıvıların genleşmesinden,sıvıların genleşmesi de katıların genleşmesinden büyüktür.
3-GenleÅŸen bir maddenin son hacmi, ilk hacmi ile genleÅŸme miktarinin toplamina eÅŸittir.
BAZI KATILARIN GENLEÅžME KAT SAYILARI:
Alüminyum:2,6 x 0,00001
Bakır:1,7 x 0,00001
Cam:8,5 x 0,00001
Çinko:2,9 x 0,00001
Çelik & Demir:1,2 x 0,00001
KurÅŸun:2,8 x 0,00001
Pirinç:1,9 x 0,00001
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın