Aşırı Tüylenme
Adet kanamalarının başlamasıyla genç bir kızın vücudunda hormonlara bağlı ve kadına özgü değişiklikler olur. Sağlıklı bir hormonal yapı için beyindeki merkezler, yumurtalıklar, tiroid ve böbrek üstü bezlerinin uyum içinde çalışması gerekir.
Aşırı Tüylenme; yüz, göğüs, karın, sırt, kol ve bacakların üst kısmında uzun kalın ve sert tüylerin çıkmasıdır. Bu durum kozmetik bir problemin yanında hormonal bir düzensizliği de gösterir.
Normal Kıl Büyümesi
Her kıl derinin altında folikül adı verilen kökten büyür ve kıl derinin üzerinde kalan kısmı alınsa da kökü durduğu sürece büyümeye devam eder. İnsan vücudunda doğduğunda yaklaşık 50 milyon kıl kökü bulunur. Erişkinlerde iki tip kıl vardır, bunlardan birincisi birçok kadının yüzünde, göğüslerinde ve sırtında bulunan ince, renksiz ve kısa olan kıllardır. İkinci tür ise hem kadın hem de erkeklerin başında, koltuk altında ve genital (cinsel) bölgelerinde bulunan sert uzun ve koyu renkli kıllardır. Ön kol (dirseklerin altı) ve bacakların dizden aşağısındaki kılların sayısı kişilerin hormonal durumundan bağımsızdır ve bu bölgelerde aşırı kıllanma hastalık değildir.
Yüzde ve Vücutta Aşırı Tüylenmenin Nedenleri
Genellikle aşırı tüylenme kandaki androjenlerin (erkeklik hormonları) artmasına bağlıdır. Androjenler erkeklerde daha yüksek düzeylerde olmak üzere, hem erkek hem de kadında bulunan hormonlardır. Androjenler ince, zayıf ve kısa olan tüylerin sert, uzun kıllara dönüşmesine neden olur.
Androjen düzeylerinin yükselmesine ve bunun sonucu olarak da tüylenmeye neden olan durumlar şunlar:
Menopoz: Bu dönemde yumurtalıklardan östrojen (kadınlık hormonu) sentezi azaldığı halde androjen sentezi devam eder. Buna bağlı olarak kıllanma görülebilir.
Genetik: Annesinde veya büyükannesinde aşırı tüylenme olan kişilerde aynı hastalığın görülme olasılığı fazladır.
İlaç Yan Etkileri: Erkeklik hormonları veya androjenik özellikler gösteren ilaçlar alan kişilerde aşırı tüylenme görülebilir.
Polikistik Over Hastalığı: Bu hastalıkta yumurtalıklarda birçok kist oluşur ve erkeklik hormonları fazla üretilir. Hastalarda aşırı tüylenme, düzensiz yumurtlama, adet düzensizlikleri, kısırlık ve şişmanlık görülür.
Yumurtalık Tümörleri: Nadir olarak görülen ve androjen salgılayan tümörler de aşırı tüylenmeye neden olur.
Adrenal (Böbreküstü Bezi) Bozuklukları: Androjenler böbreküstü bezinde de üretilir. Böbreküstü bezlerin büyümesi fazla androjen üretilmesine ve aşırı tüylenmeye neden olur.
Aşırı Kıllanmanın Nedeninin Belirlenmesi
Yapılan hormon testleriyle kandaki androjen ve diğer hormonların seviyeleri belirlenir. Ayrıca yapılan ultrason incelemesi ve özel radyolojik incelemelerle yumurtalık veya böbrek üstü bezlerindeki tümörler tespit edilebilir.
Aşırı Tüylenmenin Tedavisi
Kozmetik tedavi: Tüy dökücü kimyasalların kullanımı, ağda, traş vb. gibi yöntemlerle geçici olarak bu tüylerden kurtulmak mümkündür. Epilasyon kalıcı sonuç veren yöntemlerden biridir. Hormon tedavisi görecek kişilerin epilasyonu bu tedaviye eklemesi uygun olur.
Tıbbi Tedavi: Aşırı tüylenmenin tedavisinde en sık kullanılan ilaçlar doğum kontrol haplarıdır. Bu haplardaki östrojenler karaciğerde androjenlere bağlanarak onların etkisini azaltır. Diğer bir ilaç olan Spiranolakton androjenlerin ciltteki etkisini engeller. Böbrek üstü bezlerinin hastalıklarına bağlı aşırı tüylenmenin tedavisinde kortizon kullanılır. Son yıllarda GnRH analoglarıyla yeni tüy çıkması engellenir. Önceden çıkan tüyler hormon tedavisiyle dökülmez, tedavinin bitiminden sonra epilasyon uygulanarak yok edilebilir. Hormon tedavisine başlandıktan ortalama bir - iki yıl sonra ilacın dozu azaltılarak, tüylenmenin tekrarlanıp tekrarlamadığı tespit edilir ve gerekirse ilaca daha uzun süre devam edilir.
Hormonlara Bağlı Aşırı Tüylenme
İstenmeyen tüyler bütün kadınların ortak ortak sorunu. Bir de bu sorunun sebeplerle arttığı, erkeksi tüylenmenin görüldüğü durumlar var. Ferti_Jin Kadın Sağlığı Merkezi’nden Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr.Murat Taşdemir, aşırı tüylenmeden kurtulmak için hormonal tedavinin gerekliliğine dikkat çekiyor.
Nihayet yaz geliyor; incecik giysilerle birlikte özgürlüğümüze de kavuşacağız…Kış boyu havasız kalan cildimiz havayla daha fazla temas edecek. Böylelikle kendimizi daha iyi, daha hafif ve enerjik hissedeceğiz.
Ancak öyle bir sağlık sorunu var ki bu mutluluğu temelden sarsarak engelleyebiliyor. Aşırı tüylenme. Kollarda, bacaklarda, karın ve göğüs bölgelerinde olduğu kadar yüzde
yüz görünen bu sorun kişide deprasyona kadar ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
Peki aşırı tüylenme neden kaynaklanıyor, çözümü var mı?
Op.Dr. Murat Taşdemir konuyla ilgili olarak şu bilgileri veriyor: “Adet kanamalarının başlamasıyla genç bir kızın vücudunda hormonlara bağlı ve kadına özgü değişiklikler olur. Sağlıklı bir hormonal yapı için beyindeki merkezler,yumurtalıklar,tiroid ve böbrek üstü bezlerinin uyum içinde çalışması gerekir. Aşırı tüylenme yüz, göğüs, karın, sırt, kol ve bacakların üst kısmında uzun, kalın ve sert tüylerin çıkmasıdır. Bu durum kozmetik bir problemin yanında bir hormonal düzensizliği de gösterir.”
Normal Kıl Büyümesi:
Her kıl derinin altında folikül adı verilen kökten büyür ve kıl, derinin üzerinde kalan kısmı alınsa da kökü durduğu sürece büyümeye devam eder. İnsan vücudunda doğduğunda yaklaşık 50 milyon kıl kökü bulunur. Erişkinlerde iki tip kıl vardır, bunlardan birincisi bir çok kadının yüzünde, göğüslerinde ve sırtında bulunan ince, renksiz olan kıllardır. İkinci tür ise hem kadın hem de erkeklerin başında, koltuk altında ve cinsel bölgelerinde bulunan
sert, uzun ve koyu renkli kıllardır. Dirsekten ele kadar olan bölümdeki ve bacakların dizden aşağısındaki kılların sayısı kişilerin hormonal durumundan bağımsızdır ve bu bölgelerdeki aşırı kıllanma hastalık değildir.
Yüzde ve Vücutta Aşırı Tüylenmenin Nedenleri:
Op.Dr.Taşdemir aşırı tüylenmenin genellikle kandaki androjen(erkeklik hormonu) artışına bağlı olduğunu belirterek sözlerine şöyle devam ediyor: “Androjen erkeklerde daha yüksek düzeylerde olmak üzere, hem erkek hem de kadınlarda bulunan hormonlardır. Androjenler ince, zayıf ve kısa olan tüylerin sert, uzun kıllara dönüşmesine neden olur. Androjen düzeylerinin yükselmesine ve bunun sonucu olarak da tüylenmeye neden olan bu durumları
şöyle sıralayabiliriz;
Menopoz: Bu dönemde yumurtalıklardan östrojen (kadınlık hormonu) sentezi azaldığı halde androjen sentezi devam eder, buna bağlı olarak kıllanma görülebilir.
Genetik: Annesinde veya büyükannesinde aşırı tüylenme olan kişilerde aynı hastalığın görülme olasılığı fazladır.
İlacın Etkileri: Erkeklik hormonları veya androjenlik özellikler gösteren ilaçlar alan kişilerde aşırı tüylenme görülebilir.
Polikistik Over Hastalığı: Bu hastalıkta yumurtalıklarda bir çok kist oluşur ve erkeklik hormonları fazla üretilir. Hastalarda aşırı tüylenme, düzensiz yumurtalama, adet düzensizlikleri, kısırlık ve şişmanlık görülür.
Yumurtalık Tümörleri: Nadir görülen ve androjen salgılayan tümörler de aşırı
tüylenmeye neden olur.
Böbrek Üstü (adrenal)Bezleri: Androjenler böbrek üstü bezinde üretilir. Bu böbrek üstü bezlerin büyümesi fazla androjen üretilmesine ve aşırı tüylenmeye neden olur.
Aşırı Kıllanmanın Tedavisi: Görüldüğü üzere pek çok sebepten kaynaklanabilen aşırı tüylenmenin tedavi edilebilmesi için öncelikle gerçek nedeninin belirlenmesi gerekir. Dr.Taşdemir bunun için yapılan hormon testleriyle kandaki androjen ve diğer hormon seviyelerinin belirlendiğini,ayrıca yapılan ultrason incelemesi ve özel radyolojik incelemelerle yumurtalık veya böbrek üstü bezlerindeki tümörlerin tespit edildiği belirtiliyor.
Aşırı kıllanmanın tedavisinde tıbbi tedavinin yanı sıra kozmetik tedavinin de şart olduğunu vurgulayan Op. Dr . Murat Taşdemir,konuyla ilgili olarak şu bilgileri veriyor;
Kozmetik Tedavi: Tüy dökücü kimyasalların kullanımı, ağda, traş gibi yöntemlerle geçici olarak bu tüylerden kurtulmak mümkündür. Epilasyon kalıcı sonuç veren yöntemlerden biridir. Hormon tedavisi görecek kişilerin epilasyonu bu tedavisi görecek kişilerin epilasyonu bu tedaviye eklenmesi uygun olur.
Tıbbi Tedavi: Aşırı tüylenmenin tedavisinde en sık kullanılan ilaçlar doğum kontol haplarıdır. Bu haplardaki ösrojenler karaciğerde androjenlere bağlanarak onların etkisini azaltır. Diğer bir ilaç olan Spiranolakton androjenlerin ciltteki etkisini engeller.Böbrek üstü bezlerinin hastalıklarına bağlı aşırı tüylenmenin tedavisinde kortizon kullanılır. Son yıllarda GnRH analogları denilen bir grup ilaç ile yumurtalıklardan androjen salınımı engellenerek aşırı tüylenme tedavi edilmektedir.Hormon tedavisiyle yeni tüy çıkması engellenir. Önceden çıkan tüyler hormon tedavisile dökülmez. Tedavinin bitiminden sonra epilasyon uygulanarak yok edilebilir. Hormon tedavisine başlandıktan sonra ortalama 1_2 yıl sonra ilacın dozu azaltılarak tüylenmenin tekrarlayıp tekrarlanmadığı tespit edilir. Gerekirse ilaca uzun süre devam edilir.
Kadınların korkulu rüyası : Hormon düzensizlikleri, şişmanlık, yumurtalık ve böbreküstü bezlerinin hastalıkları, aşırı tüylenmeye neden olabilmektedir. Aşırı tüylenme ya da tıp dilindeki adıyla “ hirsutizm” kadınların% 5 ile 10’unda görülen önemli bir sağlık sorunudur. En fazla ergenlikle 40 yaş arasındaki dönemde görülen aşırı tüylenmenin birçok nedeni olmaktadır.
Normalde, insan vücudunda yaklaşık olarak 50 milyon kıl kökü bulunur. Bunların 100 bin ile 150 bini kafa derisindedir. Ayak tabanları, avuç içleri ve dudaklar kıl köklerinin olmadığı bölgelerdir. Doğumdan sonraki kıl kökü sayısında çok az artış olur ve 40 yaşından sonra kıl kökü sayısında azalma başlar .
Vücuttaki kıl tipleri
Vücutta yapısal olarak iki tip kıl bulunmaktadır. Vellüs tipi kıllar, renksiz, ince, genelde 2 mm’den kısa ve tüm vücutta yaygın olarak bulunan tüyler. Terminal kıllar ise daha uzun, renkli ve sert kılları oluşturmaktadır. Bu kıl tipine; kaşlar, kirpikler, saçlar ve erkeklerin çoğu vücut ve yüz kılları girmektedir.
Tanı nasıl konulmaktadır?
Erkeklik hormonlarının etkili oldukları alanlarda vellüsleri terminal kıl haline çevirdikleri düşünülmektedir. Kafadaki saçlı deride ise tam tersine terminal tip kılları vellüs tipine çevirmektedirler. Kıllanma artışının vellüs veya terminal tip kıllardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve erkek tipi kıllanma artışı olup olmadığı belirlenmelidir. Üst dudak, çene, boyun, göğüs, sır ve karın bölgesi, kol ve uyluklardaki terminal kıllar değerlendirilerek hirsutizm tanısı konulmaktadır.
Aşırı tüylenmeye eşlik eden sorunlar
Hirsutizm, altta yatan ciddi bir hastalığın yansıması olabileceği gibi genellikle iyi huylu bir duruma bağlı olarak gelişir. Yumurtalık veya böbreküstü bezlerinden erkeklik hormonu salımının artması aşırı tüylenmenin en önemli nedeni olarak kabul edilmektedir. Yumurtalıklardan kaynaklanan sorunlardan en sık görüleni polikistik over sendromudur.
Bazı enzim eksiklikleri, yumurtalık veya böbreküstü bezlerinin iyi veya kötü huylu tümörleri de aşırı tüylenmeye yol açabilirler. Bu hastalarda, androjen fazlalığına bağlı deride aşırı yağlanma, akneler, ses kalınlaşması, saç dökülmesi, memelerde küçülme ve vücut hatlarının erkeksi özellik kazanması şeklinde belirtilerortaya çıkabilir. Hipofiz bezinden kaynaklanan hormon bozuklukları da ( cushing, akromegali, hiperprolaktinemi gibi ) hirsutizme yol açabilir. Aşırı tüylenme fenitoin, minoksidil, danazol, anabolik steroidler, kortizon ve diazoksid gibi ilaçlar ile, menopoz döneminde ve idiopatik dediğimiz nedeni belirlenemeyen etkenlerle de ortaya çıkabilmektedir.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Aşırı tüylenme ortaya çıktığında hemen bir hekime başvurulması polikistik over sendromu (PCO) gibi önemli sağlık sorunlarının erkenden saptanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Eğer hormon kökenli bir neden söz konusu ise hekime başvurulmadan tüylerin mekanik yollarla yok edilmeye çalışılması bir sonuç vermez. Ayrıca altta yatan hastalık bu dönemde ilerleme de gösterebilir. Hirsutizmin nedeni belirlendikten sonra tedavi modülüne geçilir.
Aşırı tüylenmeyle başvuran hastada iyi bir öykü almak önemlidir. Kıllanmanın başlangıç yaşı, olayın gelişme hızı, adet düzeni, şişmanlık öyküsü, kıllanma artışı yanında saç dökülmesi, ses kalınlaşması gibi bulguların olup olmadığı ve aile öyküsü sorulmalıdır. Fizik muayenede vellüs ve terminal tip kılların miktarı ve dağılımı not edilmelidir. Düzenli adet gören, ciddi kıllanma artışı olmayan ve muayenesinde herhangi bir hastalık belirtisi olmayan kişilerde hormonal inceleme gerekmeyebilir. Aşırı tüylenme saptanan kadınlarda öncelikle kanda testesteron ve DHEAS hormonlarına bırakılmalıdır. Özel bir hormon hastalığını düşündürecek bulgular varsa bunlara yönelik hormon tetkiklerinin yapılması uygun olacaktır. Hormon tetkiklerinde PCO düşündüren bulguları olan veya böbreküstü bezi ile ilgili sorun düşünülen hastalarda ise ultrasonografik inceleme yapılması uygun olacaktır. Ayrıca diabet ve hipertansiyon açısından ileri tetkikler planlanmalıdır.
Tedavide kullanılan yöntemler
Aşırı tüylenme probleminin tedavisi gerekli testlerin yapılmasından sonra varılan sonuca göre planlanmalıdır.Neden belirlendikten sonra ilaç tedavisi ve kılların mekanik olarak ortadan kaldırılması yöntemlerine başvurulur. Yumurtalık ve böbreküstü bezi tümörleri saptanırsa cerrahi olarak çıkarılmaları uygun olacaktır.
Hormon tedavisi olarak kullanılan ilaçlar, androjenlerin salgılanmasını veya kıl kökü cevabını engelleyerek etki gösterirler. Spironolakton, spiroteron asetat, oral kontraseptifler ve glukokortikoidler tanıya göre kullanılan ilaçlardır. Bu ilaçların önemli yan etkileri olabileceğinden mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Hormon tedavisi etkisinin ortaya çıkması için 6 ila 12 aylık tedavi gerekmektedir. Varolan kılların ortadan kaldırılması için epilasyon gibi depilatuvar yöntemler ile mekanik uzaklaştırma yapılmalıdır.
6 aylık bir tedavi sürecinde elde edilen cevap kabaca % 60 civarındadır. İlaç tedavisi ile terminal kıllar daha ince ve renksiz hale gelebilir. Bunların ortadan kaldırılması için mekanik olarak yok edilmeleri (epilasyon ve depilasyon) gerekmektedir. Hafif kıllanması olan kişilerde ilaç tedavisi çok iyi sonuç verir. Ancak iyi bir tedavi sonucu için birkaç yıllık tedavi sürecinin gerekebileceği unutulmamalıdır. Varolan kılların ve androjen hormon fazlalığına bağlı olmayan aşırı tüylerin mekanik olarak ortadan kaldırılmasında en uygun olabilecek yöntemin seçilmesinde ve uygulama aşamasında dermetoloji uzmanları ile işbirliği yapmak gerekmektedir.
alıntıdır ..