SOKRATES’ İN POLİTİKA GÖRÜŞÜ

Yazan: PerfeCt

22 Nisan 2008

Sokrat’ ın politika görüşü: Bu konuda da alçak gönüllü ve pratiktir. Ona göre, politikanın ilkesi adalet’ tir. Kendisi, politika işlerine karışmamış, fakat bu işe yetenekli insanlar yetiştirmenin cumhuriyete daha yararlı olacağını savunmuştur ve zamanında hiç bir deney ve bilgiye sahip olmayan insanların siyasal ve yönetimsel işlere karşı bir tutku besleyenleriyle alay etmiştir. O, devleti büyük bir aile saymış, evini yönetmekten âciz olanların devleti yönelebilmelerini olanaksız saymıştır. Ona göre, devleti ancak insanları tanıyan, seçmesini bilen ve mükâfatlandırabilenlerle devlete saygı ve itaati sağlayabilenler yönetebilirler. Hükümdarların, kâhinler aracılığıyla ve kur’ a ile seçilmesine itiraz eder; bu, kendimizi tesadüfe terk etmek demektir. Bir pilotun, bir mimarın, bir flütçünün rasgele seçilmesi olanaksız olduğu halde, devleti yönetecek olanları böyle seçmek deliliktir. Hükümdar, ülkeyi ulusun irade ve arzusuna uygun olarak yönetmezse, yasal (meşru) değildir ve tutunamaz. Bu itibarla Sokrat, zorlama ve rastlantı üzerine kurulmuş olan her yönetim tarzına karşıdır. Ona göre, her şeyin esası bilim olduğu için, politikanın esası da bilimdir; ancak bu bilimi bilenler şef olabilirler; fazla olarak esasen şefler bilgin olmalıdırlar. Bu bilim, yalnız felsefe, matematik… vb. gibi, ulusun genel arzusunu algılamak ve ona göre hareket etmek bilimdir. Bilim, zekâdan doğan bir kuvvettir; politika da bu gerçeği kavramış olan ve olumlu bir kuvvete sahiptir. Zira, insanları yöneten kanunlar, doğa kanunlarının aynı değildir. Politikanın amacı da hayır olmalıdır. Ulusun kanılarına karşın hareket etmek, hayrın aksini yeğ tutmak demektir. Bu itibarla ulusal irade, mutlak hayırdır. Müstebitler, yalnız kendi isteklerini uygularlar; uluslar ise, kanun ve adaletin uygulanmasını isterler. Çünkü, genel hayır, bundadır. Bir ulus, üç şekilde yönetilebilir:
Aristokrasi:Yani, seçkin ve kanuna saygı duyanların yönetimi.
Plütokrasi: Yani, zenginlerin yönetimi.
Demokrasi: Yani. ulusun kendi kendini yönetmesi.

Sokrat, bunlardan hiç birini ayrıca savunmuş değildir. Yalnız ulus, ne suretle yönetilirse yönetilsin, şeflere düşen en büyük ve tek ödev, ulusun isteğini yerine getirmekten ibarettir. Onun aristokrasiyi sevmediği ve genel olarak vaktiyle Solon’ un ıslah etmiş olduğu eski Atina sitesinin yönetim şeklini istediği açıkça görülmektedir. Sokrat, yurttaşları da üç tabakaya ayırmıştı:
Yöneten: Çoban.
Muhafız: Köpek.
Besleyen: Sürü.
(Yukarda Bilgi ve Yöntem’den söz ederken nakletmiş olduğumuz Glaukon’ la arasında geçen sohbet, onun devlet adamı olacak olanlarda hangi bilgileri istediğini pek iyi gösterir). O, “insanların kusurlarını düzeltmeye uğraşacak olanın, eğer bir süre yaşayacaksa devletten hiç bir görev almaması gerektiğine” inandığı içindir ki, resmî görevlerden kaçınmıştır. Akıl ve adaleti her türlü insel otoritenin üstünde görmüş olan Sokrat’ a göre, Tanrı kayrası, .adalete bir akıl ve yaptırım (müeyyide) bağışlamıştır. Sokrat’ tan önce böyle düşünülmüyordu. Ona göre, erdemin kaynağı, tanrılar ya da Tanrı’ ydı. O, bu yanılmaz yasamacının (sari) taşıdığı kanunları, bizim geçici kanunlarımızın ebedî ve değişmez bir modeli gibi sayıyordu. Vakıa o, adaleti, “vatanın kanunlarına itaat etmektir” diye tanımlamıştı. O, kanunlara, âdeta eskilerin vatana taptıkları gibi tapıyordu. Kanunlar, iradenin üstünde yazılmamış, Tanrı tarafından tüm insanların yüreğine işlenmiş ve her ülkede daima aynı şeyi emreden yazılmamış kanunların bulunduğunu kabul ediyordu. (Ozan Sophokles de Antigone’ sinde bunu savunur). Örneğin, her yerde adalet, tanrıları kutlamayı, ebeveyni sevip saymayı ve iyiliği tanımayı emreder ve yine her yerde bu adalet kanunu, bunlara aykırı hareket edenleri cezalandırır. Bu görünmeyen, fakat her yerde hazır ve nazır olan yüce bir yasamacının varlığına aracılık eder. Bu itibarla adalet, yalnız vatanın kanunlarına uymaktan ibaret değil, tanrılara ve tanrılığa da uymaktır. Onun, kaçıp kurtulması olağan olan bir ölümden niçin kaçmadığı, bu adalet ve kanun anlayışından da açıkça anlaşılmaktadır.
(Devam edecek)

Etiketler:

Felsefe