SOKRATES’ İN TANRI ANLAYIŞI

Bu ikincisi, gizli ve aşikâr her hareket ve faaliyeti izler. Birincisi, bilinen kötülüklerin gene insanlar tarafından cezalanmasını emreder. Bunlar, ne kadar hatalı olsalar da, onlara saygı duymamak ve itaat etmemek de o kadar hatalıdır. Oysaki en soylu kanunlar, Tanrısal olanlardır. Bunlar, hem doğaldır; hem de akılsaldır, hem de aklın kendisidir. Ve Tanrı, bunları her şeyden önce kurmuştur.

Sokrat bir gün Hippias’a soruyor: “— Yazılmamış olan kanunları biliyor musun? — Evet, tüm ülkelerde birbirine benzeyen ve konuları da özdeÅŸ olanlarını tanıyorum. — Bunları insanların oluÅŸturduÄŸunu söyleyebilir misin?. — Bu nasıl mümkün olabilir ki, insanların tümünü bir araya getirmek olanaksızdır. Ve hepsi aynı dili konuÅŸmazlar. — Åžu halde senin düşüncene göre, bunları kim yapmış olabilir? — Bana öyle geliyor ki, bu düşünceyi. insanlara tanrılar ilham etmiÅŸtir. Zira, tüm. insanlarda ilk kanun, tanrılara saygı duymak-” tır” (Xenophon: Memorables).

Şu halde yazılmamış kanunlar, tümel bir karaktere sahiptir; Tanrısaldır; onun yaptırımı da Tanrısaldır. Gerçekten tanrılar tarafından konulan kanunlara saldıranlar, insanların hafifletmesine olanak bulunmayan cezalara çarpılırlar. Oysaki, insel kanunları çiğneyenler,; saklanmak suretiyle çoğu kez cezadan kaçar ve kurtulurlar.

Sokrat bu suretle sofistlerin doğal ve olumlu kanunlar arasına koydukları farkı açık ve| akılsal bir surette tesis eder. Ve onlar, kanunları yıkmaktan başka bir amaç gözetmedikleri halde, Sokrat, yazılı kanunları da Tanrısal kanunlardan çıkarmak suretiyle yüceltir ve güçlendirir. Çünkü, ona göre, sonradan konmuş olan kanunlar, Tanrısal kanunlardan çıkar; onlar da evrensel zekâdan bir parça olan özel zekânın, yani toplumun bir eseridir.