SOKRATES’ TE ESTETİK
Sokrat’ ın estetiÄŸine gelince: O, bu konuyla ayrıca uÄŸraÅŸmış deÄŸildir. Fakat çaÄŸdaÅŸlarımız gibi, güzelin bilimini, ruhun orijinal bir ihtiyacına cevap veren özel bir konu saymıştır. Güzelin soyut özü üzerinde düşünmeye ihtiyaç duymamış, güzelliÄŸin koÅŸulları, bıraktığı izlenimler, elde edilmesi gereken türlü aracılar gibi konular, ona göre, kısır sorunlardır. Zamanının güzel hakkındaki düşüncelerini beÄŸenmemiÅŸ olan Sokrat, beden ve yüz güzelliÄŸi gibi maddesel güzellikle ruh güzelliÄŸi arasında bir iliÅŸki olamayacağını iddia etmiÅŸ; daha çok ahlâk ve ıra (seciye) güzelliÄŸini yeÄŸ tutarak görünen geçici güzelliklerin görünmeyen ve fakat ebedî olan ruh güzellikleriyle ilgisini kesmiÅŸtir. Bu itibarla ona göre güzel, iyinin duyulur bir ÅŸekil almasından baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. Bu düşünceleri, kendisinin fazla çirkin bir adam olmasından ötürü savunduÄŸunu sananlar olmuÅŸtur. Ölüme dek doÄŸruluÄŸun âşığı olan ve gerçeÄŸin kriterini ahlaksal pekinlikte gören, nihayet bilgiyle mutluluk ve bilgeliÄŸi aynı derecede deÄŸerli gören bir filozofun böyle bir küçüklüğe düşmesine olanak yoktur. Xenophon, Banquet (Şölen) adlı eserinde Sokrat’ ın güzellik hakkındaki düşüncelerini Kritobul’ e şöyle anlattırmıştır: “— Güzel bir kalkanın, güzel bir kılıcın, güzel bir okun ne olduÄŸunu biliyor musun? — Ne vakit bu eÅŸya, kullanmak istediÄŸimiz iÅŸi yetkin bir surette yapacak olurlarsa o vakit güzel olurlar. — Åžu halde gözlere muhtaç olmamızın nedeni nedir? — Onlara görmek için muhtaç olduÄŸumuz bir gerçektir. — öyleyse benim gözüm, senin gözünden daha güzeldir. Çünkü, senin gözlerin yalnız kendi önünde bulunanları görebilir; benimkiler ise, daha çıkık oldukları için, yan tarafta bulunan ÅŸeyleri de görebilir”. Kritobul, “— Evet, öyledir” diye cevap verir. Bunun üzerine Sokrat, “— Senin burnun, benim burnumdan daha mı güzel sanırsın?” diye sorar ve der ki, “EÄŸer burnun yaratılmasındaki neden, kokuları almaktan ibaret ise, her halde benim burnum, senin burnundan daha güzeldir. Çünkü, senin burnun aÅŸağıya doÄŸru eÄŸilmiÅŸtir, benimki ise, yukarıya doÄŸru kalkmıştır. Bu nedenden her çeÅŸit rüzgâr ve kokulara açıktır. — Öyle ama, senin burnun yassıdır; nasıl olur da böyle bir burun güzel olabilir? — Yassı burun daha güzeldir; çünkü, düz olan burun, gözü ayıran ve görmeye mani olan bir engeldir”. Eflatun’ un Corgias’ da verdiÄŸi bir konuÅŸmadan da Sokrat’ ın güzelle yararı karıştırmakta olduÄŸu görülür. Polus’ le arasında geçen konuÅŸma ÅŸudur: “— Senin düşüncene göre, haksızlık etmek mi, yoksa haksızlığa uÄŸramak mı kötülüktür? — Bence haksızlığa uÄŸramak daha büyük bir kötülüktür. — Haksızlık yapmak mı, haksızlığa uÄŸramak mı daha çok çirkindir? — Haksızlık yapmak daha çirkindir. — Mademki haksızlık yapmak daha çirkindir, öyleyse hareketlerin en kötüsü, haksızlık yapmaktır. — Hiç bir zaman. — Polus, anlıyorum ki, senin nazarında güzelle iyi, çirkinle ayıp birbirinin aynı deÄŸildir”. Özet olarak Sokrat’ a göre güzel, iyiden baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. Ä°kisini de yarar ve kârlıya (aventageux) dönüştürmüştür. Eski Yunan’ da güzel tapımı (culte), ahlaksal ve dinsel bir karakter taşırdı; güzellik tüm ÅŸekilleriyle Olymp’ de hüküm sürerdi. Büyük heykeltraÅŸlar ve mimarlar da bu konuda ozanlar ve rahiplerden geri kalmazlardı; en yetkin adamın iyi ve güzel olduÄŸunu kabul eden Sokrat’ ın bu anlayış tarzı felsefesinin pratik ve ahlaksal bir sonucudur.
(Devam edecek)
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın